Rocznica 500-lecia hołdu pruskiego – czy dla Suwalszczyzny ma ona jakieś znaczenie? Tak – jeśli popatrzeć na ten fakt z perspektywy późniejszego osadnictwa ewangelickiego, ponieważ do dzisiaj ma się ono tutaj dobrze.
Tę tematykę przybliża projekt „Hołd pruski – 500 lat protestanckiego sąsiedztwa”, który realizuje w 2025 r. Biblioteka Publiczna im. Marii Konopnickiej w Suwałkach.
Uzyskała nań dotację z Muzeum Historii Polski w ramach programu „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”.
Jubileusz Reformacji jest okazją do przypomnienia, jak wielki wpływ miał ten nurt na wzrost tożsamości językowej, religijnej i kulturowej w naszym regionie, dzięki językom narodowym, którym oddano nabożeństwa, tłumaczenia Biblii… wszak to ta działalność nadała tempa rozwoju językowi polskiemu, ale także litewskiemu czy pruskiemu.
Partnerem projektu jest Parafia Ewangelicko-Augsburska św. Trójcy w Suwałkach, która jest jedynym depozytariuszem kultury niematerialnej protestantyzmu w naszym regionie. Warto uświadomić sobie, że suwalscy ewangelicy są potomkami ewangelickich Polaków, Litwinów, Niemców, Mazurów, Salzburczyków, Szkotów i Francuzów.
To właśnie z nieodległych Prus Wschodnich wywodzili się pierwsi wyznawcy protestantyzmu, którzy przesiedliły się na Suwalszczyznę. Formalnie osadnictwo udokumentowane jest od końca XVIII wieku – w 1793 roku król Stanisław August Poniatowski nadał protestanckim rodzinom ziemię w Chmielówce – tam w 1802 roku powstała pierwsza parafia ewangelicka.
Z biegiem lat i wzrostem liczby wyznawców luteranizmu, ewangelicy osiedlali się w innych wioskach. Po pierwszym rozbiorze Polski i włączeniu tych terenów do pruskiej prowincji Prusy Nowowschodnie („Neuostpreussen”), na Suwalszczyznę przybyły kolejne rodziny protestanckie z Prus Wschodnich. W 1838 r. przeniesiono parafię ewangelicką z Chmielówki do Suwałk i wtedy zdecydowano o budowie kościoła ewangelickiego pod wezwaniem Świętej Trójcy. Jest on do dziś kościołem głównym suwalskiej parafii.
Powstało wiele ciekawych efektów tego projektu, zrealizowanych w większości przez bibliotekarzy z Pracowni Digitalizacji i Historii Mówionej suwalskiej Biblioteki: Piotra Kuczka, Annę Kaszubę i Karolinę Wądołowską-Lamorską. Współpracownicy merytoryczni to fotograf Radosław Krupiński, pastor Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Świętej Trójcy w Suwałkach ks. Dawid Banach oraz dr Krzysztof Snarski.
Warto przeczytać, obejrzeć:
– wykład (streszczenie) „Reformacja od Królewca, czyli o znaczeniu drukarstwa” prof. dr hab. Jerzego Sojki
– film „Od śladów do obecności. Ewangelicy na Suwalszczyźnie”
– dokumentacja fotograficzna wybranych cmentarzy ewangelickich oraz scenariusz zajęć edukacyjnych do wykorzystania – na stronie www.digi.bpsuwalki.pl w dziale Edukacja.